ساعت

در نيم قوس كوچك ميدان شهر من

باران،

كه در شتاب سكونت گزيده است

شويد غبار صفحه ساعت را

در چارچار خويش

قارد كلاغ پيري

بر شاخه اقاقي

با يار غار خويش:

((- زنگار بسته لحظه در اين شهر زهرها

بيهوده مي شتابد ، باران ، به كار خويش ! ))

                                                  (شفيعي كدكني، خطي ز دلتنگي)

ساعت زمستانی...مریم احیایی . تهران . بهمن ماه ۱۳۸۶

تاريخچه

سده : از ريشه" ست" در زبان پهلوي آمده است و معني آن عدد صد مي باشد.

هنگامي كه ايرانيان سال را به دو فصل تابستان و زمستان تقسيم كرده بودند ، از آغاز فروردين تا پايان مهر ماه هر سال را تابستان مي گفتند و از اول آبان تا پايان اسفند را زمستان مي ناميدند.

    آنان هنگامي كه صد روز از زمستان و شروع آبان ماه مي گذشت و روز دهم بهمن فرا مي رسيد ، آن را سده مي ناميدند و جشن مي گرفتند .

   آنان بر اين باور بودند كه سرماي زمستان از آن پس كاهش خواهد يافت.پس در روز جشن سده به دشت و صحرا مي رفتند ، هيزم و خار و خاشاك فراهم مي كردند و با فرا رسيدن شب آتش بزرگي مي افروختند و به امبد افزايش روشنايي در روز بعد كه آن را از جلوه هاي اهورايي مي دانشتند به شادماني مي پرداختند.

جشن سده در تهران -۱۳۸۵

روايتي كه به جشن سده در تاريخ ايران باستان نسبت مي دهند ، ماجراي پيدايش آتش توسط هوشنگ ، شاه پيشدادي است كه شرح آن شاهنامه فردوسي به روشني و رسايي آمده است. جشن سده پس از اسلام نيز در بسياري از شهرهاي ايران برپا مي گشت.

يكي روز شاه جهان سوي كوه                  گذركرد باچند كس همگروه

پديد آمد از دور چيزي دراز                        سيه رنگ و تيره تن و تيز تاز

دو چشم از بر سر چو دو چشمه خود            ز دود دهانش جهان تيره گون

نگه كرد هوشنگ به هوش و سنگ           گرفتش يكي سنگ شد تيز چنگ

به زور كياني رهانيد دست                      جهانسوز مار از جهانجوي رست

برآمد به سنگ گران سنگ خرد               همان و همين سنگ بشكست خرد

فروغي پديد آمد از هر دو سنگ               دل سنگ گشت از فروغ آذرنگ

نشد مار كشته وليكن ز راز                     ازان طبع سنگ آتش آمد فراز

هرانكس كه بر سنگ آهن زدي              ازو روشنايي پديد آمدي

جهاندار پيش جهان آفرين                     نيايش همي كرد و خواند آفرين

كه او را فروغي چنين هديه  داد              همين آتش آنگاه قبله نهاد

بگفتا فروغي است اين ايزدي                 پرستيد بايد اگر بخردي

شب آمد برافروخت آتش چو كوه             همان شاه در كرد او با گروه

يكي جشن كرد آن شب و باده خورد         سده نام آن جشن فرخنده كرد

زهوشنگ ماند اين سده يادگار               بسي باد چو او دگر شهريار

مراسم

    چنان كه در تاريخ اشاره مي كنند ، بزرگترين جشن سده ي پس از ورود اسلام به ايران در سال 323 هجري ، در روزگار ‹‹ مردآويج بن زيار ديلمي ›› و در كنار زاينده رود در شهر اصفهان برگزار شده است . اكنون زرتشتيان در همه ي شهرهاي ايران با آتش افروزي ، سده را جشن مي گيرند.(تقوی زرتشتی)

در ابتداي مراسم زنان زرتشتي غذايي سنتي را كه با آتش آتشگاه پخته اند به رايگان در اختيار مردم قرار مي دهند . سپس گاتاخواني انجام مي شود .

عکس ازwww.vcn.bc.ca 

در روز سده همه بايد آتش افروزي كنند . اين شايد نشانه اي از حس تعاوني زرتشتي ها باشد .

جشن سده در شیراز-۱۳۸۲ منبع : www.cvn.cb.ca

در ايران تنها در كرمان است كه جشن سده در بين تمامي اقشار مردم ( زرتشتي ، مسلمان ، كليمي ) رواج دارد. در بين چادر نشينان بافت و سيرجان سده سوزي چوپاني برگزار مي شودكه شب دهم آتش بزرگي بنام آتش سده ، با چهل شاخه از درختان هرش شده كه نشان دهنده چهل روز ( چله بزرگ ) است در ميان ميدان ده بر مي افروزند و مي خوانند: سده سده دهقاني/چهل كنده سوزاني/هنوز گويي زمستاني

امسال نيز مراسم  جشن سده كرمان ساعت سه بعدازظهر روز دهم در سالن جشنگاه در  خيابان مهديه كرمان برگزار مي گردد .

جشن سده در تهران -۱۳۸۵

در پی بارش های بسیار عالی در اکثر ایران زیبای ما برخی مناطق کویری که سالهاست برف را تجربه نکرده اند نیز سفبد شد.

از مشهد حدودا ۵۰۰ کیلومتر به سمت جنوب ایران تا بیرجند ( مرکز استان خراسان جنوبی ) فاصله است.

در مسیر حرکت منطقه ای به نام ریگ عمرانی وجود داردکه سازمان محیط زیست برای کاهش فرسایش و حفظ آب سالیان است که اقدام به کاشت درختان گز کرده است. مشقت زیادی برای آبیاری این درختان وجود دارد. پس این برف زیبا حکم طلا را برای ساکنین این مناطق دارد...

ریگ عمرانی غروب روز ۱۸ دی ماه ۸۶. عکس : مریم احیایی

شهر قاین شهر طلای زرد ایزان است.... زعفران....عطر آن در هنگام برداشت در جای جای شهر پر است. در خراسان جنوبی سردترین شهر قاین بوده که در هفته پیش به ۲۵- درجه سانتی گراد رسید.

کاج ها در زیر سنگینی برف.قاین خروجی شهر . عکس : مریم احیایی تاریخ۱۸/۱۰/۸۶

قاین خروجی شهر . عکس : مریم احیایی تاریخ۱۸/۱۰/۸۶

قاین خروجی شهر . عکس : مریم احیایی تاریخ۱۸/۱۰/۸۶

غروب خورشید -مسیر نیشابور به سبزوار . مریم احیایی . دی ماه ۸۶

بعد از اين غيبت طولاني اميدورام بتوانم ذوباره كار خود را از سر گيرم و هميشه منتظر نظرات شما عزيزان هستم.

شاد باشيد

مقصدی بعدی خراسان جنوبی شهر بیرجند(شهر گمشده) است.

منتظر مطالب و عکس های جدید باشید

با شنیدن این خبر هم باید خوشحال شد و هم ناراحت . خوشحال چون که می توانیم امیدوار باشیم که چیزهای جدیدی درباره خواستگاه تمدن ها بشنویم. و ناراحت چون این محوطه های باستانی به راحتی در دسترس غرتگران میراث ما هستند و نظارت دولت که خود جای بحث دارد.

-نمایشگاه و جشنواره قالی های نفیس ایرانی و عشایر ۵ تا ۱۵ تبر در کاخ سعداباد

      مسیر سفر از همدان به سنندج سپس به مریوان و هورامان تخت.......  

     پانزده اردیبهشت صبح زود از مریوان به سمت روستای اورامان تخت حرکت می کنیم.به فاصله هفتادوپنج کیلومتر از مریوان با جاده ای آسفالته و پرپیچ و خم و بس زیبا به روستا می رسیم .ازدحام جمعیت از چند کیلوتر قبل به چشم می خورد. امروز روز مراسم پیر شالیار است و اینجا اورامان تخت.

        روستای هورامان تخت-م.احیایی

 نذر و نیاز زن کرد ژای مقبره ژیر شالیار-ل.خالقی

 پیرمرد هورامانی -ل.خالقی

اورامان تخت کجاست؟

      منطقه هورامان ناحیه ای كوهستانی است كه به لحاظ زبانی و سابقه تاریخی جایگاه ویژه ا ی در جمع ساكنان مناطق كردنشین دارد، دو بخش شمالی شهرستان پاوه (بخش مركزی و بخش نوسود)، بخشی از استان كردستان( شامل مریوان و مناطق اطراف آن)، و مناطقی از كشور عراق را در بر می گیرد. آن بخش از منطقه هورامان كه در داخل مرز های كشور ایران قرار دارد. خود به دو بخش هورامان تخت و هورامان لهون قابل تقسیم است. از مقایسه نقشه ی تقسیمات كشوری و موقعیت ویژه منطقه هورامان می توان در یافت كه منطقه هورامان تخت به تمامی، در استان كردستان و منطقه هورامان لهون به تمامی در استان كرمانشاه قراردارد.

                                دشت شقایق - مسیر سنندج و مریوان-۱۳/۲-۸۶- م.احیایی

     روستای اورامان تخت واقع درشرق شهرستان مریوان در استان کردستان قرار دارد. رودخانه‌ بزرگ‌ سيروان‌ از اين‌ منطقه‌ و درة‌ اورامان‌ عبور مي‌كند و به‌ رودخانه‌ دياله‌ در عراق‌ مي‌پيوندد. تمامی همسفران محو تماشای طبیعت زیبا و خارق الهاده منطقه شده اند و زبان ها قادر به وصف زیبایی ها نیستند.در مسیر جاده لاله های واژگون ها و زنبق های وحشی زیبا را به چشم مس بینیم و باور نمی کنیم که اینجا بخشی از بهشت زیبایمان ایران است.

                                         دشت لاله واژگون-مریوان به هورامان تخت-م.احیایی

    دشت زنبق وحشی-مریوان به هورامان تخت-م.احیایی

     در رابطه با معنای لغوی  هورامان می توان گفت که هورامان از دو بخش –اهورا- و –مان- به معنای خانه تشکیل شده است. پس اورامان یعنی سرزمین اهورایی و جایگاه اهورا مزدا.گرچه هور به معنای خورشید نیز هست و می توان آن را به جایگاه خورشید نیز تعبیر کرد.

     این روستا در دل کوه های زیبای اورامانات ایجاد شده و منطقه ای بسیار بکر محسوب می گردد چه از نظر طبیعت و چه از نظر فرهنگ. خانه ها معماری شبیه ماسوله دارند ولی اورامان تخت به هزار ماسوله معروف است. خانه ها به صورت خشکه و پلکانی ایجاد شده اند.

مردم روستا اعتقاد دارند که اینجا زمانی شهر بزرگی بوده است.

پیر شالیار که بود؟

        بسیار شگفت انگیز است که بدانیم این مراسم سالگرد عروسی زوجی است که 1020 سال  از ازدواجشان می گذرد و هر سال بازماندگانشان آن را جشن می گیرند.

      پير شاليار اوراماني ها مغي است كه دين زرتشت را تبليغ مي كرد. او پسر جاماسب بود كه با دختر پادشاه بخارا ازدواج كرد. پير روحاني‌ نزد مردم‌ اورامان‌ بسيار محترم‌ است‌ و كتابش‌ را به‌ بيگانگان‌ نشان‌ نمي‌دهند و كلماتش‌ به‌ جاي‌ ضرب‌المثل‌ به‌ كار مي‌رود
    مراسم در زمستان آغاز گشته و تا بهار ادامه دارد. اولین جشن با چله کوچک آغاز می گردد. در این هفته که هفته اول بهمن است گردوهای چیده شده از باغ پیر شالیار برای اهالی فرستاده می شود.در شب چهارشنبه هفته بعد آن، کودکان روستا به بام ها رفته و اشعاری را می خوانند. با طلوع آفتاب مراسم قربانی آغاز می شود. شب‌ همه‌ مردان‌ در خانه‌ پير جمع‌ شده‌، گروه‌ گروه‌ در جايگاه‌ مخصوص‌ طايفه‌ خود می نشینند و براي‌ تبرك‌ رشته‌ تسبيح‌ چوبين‌ دانه‌ درشت‌ و تخت‌ گيوه‌ به‌ جاي‌ مانده‌ از پير را مي‌بوسند. مراسم‌ نواختن‌ دف‌ و گفتن‌ ذكر آغاز‌می شود.در سومین هفته بهمن ماه مردان نان های پخته شده را بر سر مزار پیر برده ، نان ها را روی هم ریخته و خرد می کنند و با ماست بین حاضرین تقسیم می کنند.

مزار پیر شالیار-م.احیایی

 زن روستای هورامان تخت در حال بافتن رویه ی کلاش-م.احیایی

 
     ما در بخشی از جشن که در اردیبهشت ماه برگزار می شود شرکت کردیم. مراسم از 8 صبح آغاز می گردد.مردا روستا از آغاز صبح نواخت دف را آغاز می کنند و سپس  اهالي‌ اورامان‌ و رستاهاي‌ مجاور به‌ رسم‌ تبرك‌ و براي‌ شفاي‌ بيماران‌ قطعه‌اي‌ از تخته‌ سنگ‌ كنار مزار پير شاليار را مي‌كنند و با خود مي‌برند. این کا را با تیشه ای کوچک انجام می دهند  و بر اين‌ باورند كه‌ كرامت‌ و پير شاليار باعث‌ تبرك‌ اين‌ سنگ‌ شده‌ و هر سال‌ دوباره‌ سبز خواهد شد. دف زدن تا نزدیکی های ظهر ادامه دارد سپس مردمی که نذری دارند نذری های خود را بین مردم پخش می کنند.در محوطه مقبره پیر شالیار زنان حق وارد شدن ندارند و بعدا که جویا سشدیم خود زنان روستا نیز اجازه شرکت در مراسم را ندارند .!
     جشن پير شاليار‌ هم‌ زمان‌ با جشن‌ سده‌ بر پا مي‌شود و يادگار روزگار پرستش‌ مهر در اين‌ سامان‌ است‌. مراسمي‌ كه‌ در آن‌ ايزد مهر بركت‌ بخشنده‌ را در چهلمين‌ روز زايشش‌، در آن‌ هنگام‌ كه‌ زمين‌ آغاز به‌ دم‌ زدن‌ مي كند و گوسفندان‌ بار بر زمين‌ مي‌نهند، مي‌ستايد و با ريختن‌ خون‌ قرباني‌ ياد ايزد حامي‌ دهقانان‌ و توليدكنندگان‌ را كه‌ با كشتن‌ گاو باعث‌ بركت‌ كشت‌ و دام‌ و روييدن‌ رستني‌ و گياهان‌ سودمند و خرمي‌ و شادي‌ ما در زمين‌ مي‌گردد، گرامي‌ مي‌دارد و پيروان‌ او در مهرابه‌هاي‌ باستاني‌ بقاياي‌ متبرك‌ را كه‌ در شمعدان‌ سنگي‌ است‌ بر سكوهاي‌ چوبي‌ پاس‌ مي‌دارند.

شکستن سنگ مزار پیر -م.احیایی

آن که می گوید دوستت دارم

خنیاگر غمگینی است

که آوازش را از دست داده است

                                       ای کاش عشق را

                                       زبان سخن بود

هزار کاکلی شاد

در چشمان توست

هزار قناری خاموش در گلوی من

                                 عشق را

                                 ای کاش زبان سخن بود

آن که می گوید دوستت دارم

دل اندوهگین شبی ست

که مهتابش را می جوید

                               ای کاش عشق را

                               زبان سخن بود

هزار آفتاب خندان در خرام توست

هزار ستاره گریان

در تمنای من.

                             عشق را

                             ای کاش زبان سخن بود

از کرمانشاه  به طرف قصرشیرین پس از عبور از اسلام آباد غرب از جاده فرعی به ریجاب می رسیم. کل مسیر 120 کیلومتر است و آسفالت است. اطراف این منطقه به وسیله کوه های سر به فلک کشیده و زیبای دالاهو محصور شده است. این کوه ها دارای قللی برفگیر بوده و دامنه های آن از جنگل پوشیده شده است. رودخانه زیبای سراب ریجاب در دره ای که به وسیله درختان انجیر و گردو پوشیده شده است قرار دارد.

از محلی ها که جویا می شویم. از سراب به سمت کوه مسیر پیاده روی چند ساعتی قرار دارد که بسیار زیباست. به دلیل ذیق وقت ما موفق به عبور از آن مسیر نگشتیم.

آرامش با زیبایی درآمیخته است. اینجا پاره ای از بهشت عزیز ما ایران است.

از ریجاب( به زبان محلی به آن ریجو گویند) که بگذریم در انتهای مسیر به آرامگاه زیارتی بابایادگار و ابودجانه قلعه یزدگرد و قبرستان باستانی دیده می شوند. که خود دنیای دیگری است و دیگر وقت برآن سخن خواهیم راند.

با سلام به دوستان عزیر

وبلاگ من به موضوعات سرزمین زیبایمان باز می گردد. وبلاگ من شامل مروری بر اشعار شعرایمان و معرفی مکان ها مراسم و جشن های زیبای ایران ما  همراه با عکس های مربوط به آن می باشد(بیشتر عکس ها ی وبلاگ عکس های خودم می باشد و اگر عکسی مربوط به من نمی شد نام عکاس را ذکر می نمایم به این خاطر به لحاظ حفظ مسایل اخلاقی لطفا در استفاده از عکس ها نام عکاس را حتما لحاظ فرمایید.) امیدوارم با نظرات خود را مرا راهنمایی کنید.